ภาวะเมาแผ่นดินไหว (PEDS) ภัยเงียบหลังแผ่นดินไหวที่ต้องใส่ใจ
หลังจากเหตุการณ์แผ่นดินไหวครั้งใหญ่ผ่านพ้นไป หลายคนอาจยังคงรู้สึกว่าพื้นยังสั่นคลอน ตัวเองโคลงเคลง หรือเวียนศีรษะ คลื่นไส้ โดยไม่มีสาเหตุทางร่างกายที่ชัดเจน อาการเหล่านี้มีชื่อเรียกทางการแพทย์ว่า Post-Earthquake Dizziness Syndrome (PEDS) หรือภาวะเวียนศีรษะหลังแผ่นดินไหว หรือที่รู้จักกันในภาษาญี่ปุ่นว่า じしんよい (Jishin-yoi) ซึ่งแปลว่า “เมาแผ่นดินไหว” สะท้อนถึงความรู้สึกคล้ายเมาเรือหรือเดินอยู่บนพื้นที่ไม่มั่นคง แม้ว่าแผ่นดินจะสงบแล้วก็ตาม
กลไกการเกิดภาวะเมาแผ่นดินไหว
สาเหตุของ PEDS เกิดจากการปรับสมดุลของระบบทรงตัวในหูชั้นใน (vestibular system) หลังได้รับแรงสั่นสะเทือน รวมถึงความเครียด ความตื่นตระหนก และความไม่แน่ใจว่าจะเกิดแผ่นดินไหวซ้ำอีกหรือไม่ สมองยังคง “จดจำ” ความรู้สึกไม่ปลอดภัย ส่งผลให้เกิดอาการทางกายตามมา ภาวะนี้อาจเชื่อมโยงกับกลุ่มอาการ Persistent Postural-Perceptual Dizziness (PPPD) หรือแม้กระทั่งภาวะวิตกกังวลหลังเหตุการณ์สะเทือนใจ (PTSD) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของผลกระทบทางจิตใจจากแผ่นดินไหว
อาการที่พบได้ในภาวะ PEDS
- เวียนศีรษะ รู้สึกพื้นเคลื่อนไหวแม้ไม่มีแรงสั่นจริง (บ้านหมุนหลังแผ่นดินไหว)
- เดินไม่มั่นคง โคลงเคลง
- คลื่นไส้ อาเจียนเล็กน้อย
- หงุดหงิด เครียดง่าย
- นอนไม่หลับ หรือรู้สึกไม่ปลอดภัยขณะอยู่ลำพัง
หากคุณมีอาการเหล่านี้ ควรได้รับการประเมินจากแพทย์เพื่อหาสาเหตุและรับการรักษาที่เหมาะสม
ความเชื่อมโยงกับสุขภาพจิต
PEDS ไม่ใช่เพียงภาวะทางกายเท่านั้น แต่ยังมีรากฐานลึกไปถึงภาวะทางจิตใจหลังแผ่นดินไหว ความเครียดจากเหตุการณ์รุนแรงกระตุ้นให้ระบบประสาทอัตโนมัติตอบสนองเกินปกติ อาจเป็นจุดเริ่มต้นของภาวะวิตกกังวล โรคตื่นตระหนก หรือ PTSD หากปล่อยไว้โดยไม่ดูแล อาจพัฒนาเป็นปัญหาสุขภาพจิตในระยะยาว การดูแลสุขภาพจิตหลังภัยพิบัติจึงเป็นสิ่งสำคัญ
อาการที่ควรพบแพทย์ทั่วไป
- เวียนหัวจนเดินไม่ไหว
- คลื่นไส้ อาเจียนไม่หยุด
- เห็นภาพซ้อน หรือพูดไม่ชัด
- มีโรคประจำตัว เช่น หัวใจ ความดันสูง เบาหวาน
อาการที่ควรพบจิตแพทย์หรือทีมสุขภาพจิต
- รู้สึกกลัวตลอดเวลา วิตกกังวลเกินเหตุ
- ตื่นกลางดึก ฝันร้าย หรือ Flashback ถึงเหตุการณ์แผ่นดินไหว
- หลีกเลี่ยงการออกจากบ้านหรือสถานที่เคยเกิดเหตุ
- มีอาการทางกายร่วมกับความเครียด เช่น ใจสั่น เหงื่อออก หายใจไม่อิ่ม
- เคยมีภาวะทางจิตเวชอยู่เดิม เช่น ซึมเศร้า หรือวิตกกังวล แล้วอาการกำเริบ
แนวทางการดูแลเบื้องต้น
พักผ่อนให้เพียงพอ หลีกเลี่ยงการเสพข่าวซ้ำ ๆ เกี่ยวกับแผ่นดินไหว หากรู้สึกเครียด ให้ลองฝึกหายใจลึก ๆ และอยู่ในที่ปลอดภัย หากมีอาการมาก ควรพบแพทย์เพื่อประเมินเพิ่มเติม และรับยาบรรเทาอาการเวียนศีรษะหรือลดความวิตกกังวล ซึ่งสามารถช่วยให้คุณจัดการกับอาการเหล่านี้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
PEDS เป็นภาวะที่เกิดขึ้นได้จริง ไม่ใช่ “คิดมาก” หรือ “อ่อนไหวเกินไป” หากดูแลทั้งร่างกายและจิตใจอย่างเหมาะสม อาการมักจะดีขึ้นภายใน 1-2 สัปดาห์ แต่หากอาการรบกวนชีวิตประจำวัน อย่าลังเลที่จะขอความช่วยเหลือจากแพทย์หรือทีมสุขภาพจิต
