โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) เป็นภัยเงียบที่คร่าชีวิตคนไทยจำนวนมากและเป็นสาเหตุหลักของความพิการถาวร หากไม่ได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว ทั่วโลกมีผู้ป่วยใหม่ประมาณ 10-15 ล้านคนต่อปี โดย 5 ล้านคนเสียชีวิต และอีก 5 ล้านคนพิการถาวร สิ่งสำคัญที่สุดคือการรู้ทันอาการ สังเกตปัจจัยเสี่ยง และเข้ารับการรักษาทันที เพราะทุกนาทีที่สมองขาดเลือดจะสูญเสียเซลล์สมองกว่า 1.9 ล้านเซลล์
โรคหลอดเลือดสมองคืออะไร
โรคหลอดเลือดสมองเกิดจากการที่เลือดไม่สามารถไปเลี้ยงสมองได้เพียงพอ ส่งผลให้เซลล์สมองตายและทำงานผิดปกติ แบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก
โรคหลอดเลือดสมองชนิดขาดเลือด (Ischemic Stroke)
เป็นภาวะเลือดไปเลี้ยงสมองไม่พอเพราะหลอดเลือดตีบหรืออุดตัน พบมากที่สุดประมาณ 80% ของผู้ป่วย หากรักษาเร็วโอกาสฟื้นตัวสูง สาเหตุหลัก ได้แก่ ลิ่มเลือดอุดตัน ไขมันสะสมในหลอดเลือด และหัวใจเต้นผิดจังหวะ อาการที่พบบ่อยคือแขนขาอ่อนแรงครึ่งซีก พูดไม่ชัด และมุมปากตก
โรคหลอดเลือดสมองชนิดเลือดออก (Hemorrhagic Stroke)
เกิดจากเลือดออกในสมองเพราะหลอดเลือดแตกหรือรั่ว พบประมาณ 20% ของผู้ป่วย อาการมักรุนแรงกว่าและเสี่ยงเสียชีวิตสูงกว่า สาเหตุหลักคือความดันโลหิตสูงควบคุมไม่ได้ หลอดเลือดโป่งพองแตก ความผิดปกติของหลอดเลือด และการใช้ยาต้านการแข็งตัวของเลือดเกินขนาด อาการได้แก่ปวดศีรษะรุนแรงทันที คลื่นไส้ อาเจียน และหมดสติ
อาการเตือนสำคัญ FAST
F (Face) ใบหน้าเบี้ยว ปากตก A (Arm) แขนหรือขาอ่อนแรง S (Speech) พูดไม่ชัด ฟังไม่เข้าใจ T (Time) ต้องรีบโทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที การรักษาภายใน 1 ชั่วโมงแรกมีโอกาสฟื้นตัวดีที่สุด และต้องถึงโรงพยาบาลภายใน 4.5 ชั่วโมงแรก
อาการอื่นๆ ที่ควรระวัง
- ปวดศีรษะรุนแรงเฉียบพลัน
- เวียนศีรษะ เดินเซ หรือหมดสติ
- มองเห็นภาพซ้อนหรือมองไม่ชัด
- คลื่นไส้ อาเจียน
ปัจจัยเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมอง
ปัจจัยที่ควบคุมไม่ได้ ได้แก่ อายุ (เสี่ยงสูงขึ้นเมื่ออายุมากกว่า 55 ปี) เพศ (ผู้ชายเสี่ยงมากกว่าผู้หญิงเล็กน้อย) และประวัติครอบครัว ปัจจัยที่ควบคุมได้ ได้แก่ ความดันโลหิตสูง เบาหวาน ไขมันในเลือดสูง หัวใจเต้นผิดจังหวะ สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ โรคอ้วน ขาดการออกกำลังกาย ความเครียดเรื้อรัง และการใช้ยาคุมกำเนิดในผู้หญิงที่สูบบุหรี่
วิธีป้องกันโรคหลอดเลือดสมอง
- ควบคุมความดัน น้ำตาล และไขมันในเลือด
- เลิกสูบบุหรี่และลดแอลกอฮอล์
- ออกกำลังกายอย่างน้อย 150 นาทีต่อสัปดาห์
- กินอาหารเพื่อสุขภาพ เน้นผัก ผลไม้ ปลา ธัญพืช ลดเกลือไม่เกิน 6 กรัมต่อวัน
- ตรวจสุขภาพประจำปีและทำโปรแกรมตรวจคัดกรองโรคหลอดเลือดสมอง
การรักษาโรคหลอดเลือดสมอง
ชนิดขาดเลือด
- ยาละลายลิ่มเลือด (tPA) ภายใน 4.5 ชั่วโมง
- การดึงลิ่มเลือดออก (บางกรณีภายใน 24 ชั่วโมง)
- ยาต้านการแข็งตัวของเลือด
ชนิดเลือดออก
- ควบคุมความดันโลหิต
- ผ่าตัดระบายเลือดหรือลดการกดทับของสมอง
การฟื้นฟูหลังป่วย
- กายภาพบำบัด: ฟื้นฟูการเคลื่อนไหว
- กิจกรรมบำบัด: ฝึกทำกิจวัตรประจำวัน
- การฝึกพูด: ฟื้นฟูการสื่อสาร
- จิตบำบัด: ดูแลสุขภาพจิต ลดโอกาสซึมเศร้า
โรคหลอดเลือดสมองเป็นภัยเงียบที่อันตราย แต่สามารถป้องกันได้ด้วยการรู้ทันอาการและควบคุมปัจจัยเสี่ยง หากคุณหรือคนใกล้ชิดมีอาการสงสัย อย่ารอช้า รีบโทร 1669 หรือเข้ารับการตรวจคัดกรองกับแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทันที
ขอบคุณข้อมูลจาก: โรงพยาบาลเปาโล เกษตร
