ศาลรัฐธรรมนูญมีมติเป็นเอกฉันท์ให้รับคำร้องของกลุ่มสมาชิกวุฒิสภา (สว.) จำนวน 40 คน ที่ขอให้วินิจฉัยว่านายเศรษฐา ทวีสิน นายกรัฐมนตรี และนายพิชิต ชื่นบาน รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี สิ้นสุดลงตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 170 หรือไม่ หลังจากนายพิชิตถูกแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีทั้งที่เคยต้องคำพิพากษาให้จำคุกมาก่อน
ไทม์ไลน์คดีสำคัญ: ศาลรัฐธรรมนูญนัดถก 14 ส.ค.
ศาลรัฐธรรมนูญนัดประชุมเพื่อพิจารณาคำร้องดังกล่าวในวันที่ 14 สิงหาคม 2567 เวลา 09.30 น. โดยก่อนหน้านี้ ศาลได้ขอให้สำนักงานศาลยุติธรรมส่งคำพิพากษาคดีของนายพิชิตมายังศาลรัฐธรรมนูญเพื่อประกอบการพิจารณา ซึ่งสำนักงานศาลยุติธรรมได้ดำเนินการส่งเอกสารให้แล้ว
ประเด็นหลัก: คุณสมบัติรัฐมนตรีต้องปราศจากมลทิน
ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 160 (5) กำหนดให้รัฐมนตรีต้องมีความซื่อสัตย์สุจริตเป็นที่ประจักษ์ และต้องไม่มีลักษณะต้องห้ามตามมาตรา 98 โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเป็นผู้ที่เคยต้องคำพิพากษาให้จำคุก แม้คดีนั้นจะเป็นการกระทำโดยประมาทหรือความผิดลหุโทษก็ตาม เว้นแต่พ้นโทษมาแล้วไม่น้อยกว่า 5 ปี ก่อนได้รับแต่งตั้ง
ประวัตินายพิชิต ชื่นบาน: คดีหมิ่นประมาทและติดคุก
นายพิชิตเคยถูกศาลพิพากษาจำคุก 6 เดือน ฐานหมิ่นประมาทผู้พิพากษา โดยคดีนี้ถึงที่สุดแล้ว และเขาได้ถูกจำคุกจริง อย่างไรก็ตาม ในการแต่งตั้งเป็นรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 27 เมษายน 2567 นายพิชิตอ้างว่าตนพ้นโทษมาแล้วเกิน 5 ปี แต่ฝ่ายผู้ร้อง (40 สว.) โต้แย้งว่าการนับระยะเวลาพ้นโทษต้องนับจากวันที่พ้นโทษจริง ซึ่งยังไม่ครบ 5 ปี ในขณะที่ได้รับการแต่งตั้ง
ผลกระทบต่อรัฐบาล: เสี่ยงยุบ ครม. หรือนายกฯพ้นตำแหน่ง
หากศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าการแต่งตั้งนายพิชิตเป็นรัฐมนตรีขัดต่อรัฐธรรมนูญ นายพิชิตจะสิ้นสุดความเป็นรัฐมนตรีทันที และอาจส่งผลให้นายกรัฐมนตรีต้องพ้นตำแหน่งตามมาตรา 170 (5) เนื่องจากเป็นผู้เสนอชื่อรัฐมนตรีที่มีคุณสมบัติไม่ถูกต้อง ซึ่งจะนำไปสู่การปรับคณะรัฐมนตรีครั้งใหญ่ หรืออาจถึงขั้นต้องมีการเลือกนายกฯคนใหม่
ปฏิกิริยาจากฝ่ายการเมือง: ฝ่ายค้านจับตา ฝ่ายรัฐบาลมั่นใจ
นายรังสิมันต์ โรม สส.พรรคก้าวไกล ในฐานะรองประธานคณะกรรมาธิการการกฎหมายฯ กล่าวว่า "คดีนี้มีนัยสำคัญต่อความชอบธรรมของรัฐบาล หากศาลวินิจฉัยว่านายกฯ กระทำผิด ก็ต้องยอมรับผลที่ตามมา" ขณะที่นายวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี ระบุว่า "รัฐบาลมั่นใจในกระบวนการแต่งตั้ง และได้ตรวจสอบคุณสมบัติอย่างรอบคอบแล้ว"
ข้อเท็จจริงที่น่าสนใจ: สว. 40 คน เป็นใคร?
กลุ่ม สว. ที่ยื่นคำร้องประกอบด้วยอดีตผู้พิพากษา อัยการ ข้าราชการระดับสูง และนักวิชาการ ซึ่งมีที่มาจากการแต่งตั้งของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) โดยมีนายสมชาย แสวงการ สว. เป็นหนึ่งในแกนนำยื่นคำร้อง กลุ่มนี้มีวาระการดำรงตำแหน่งถึงวันที่ 11 พฤษภาคม 2567 แต่ยังคงปฏิบัติหน้าที่ต่อไปจนกว่าจะมี สว. ชุดใหม่ตามรัฐธรรมนูญ
วิเคราะห์: ความเสี่ยงทางการเมืองของนายกฯเศรษฐา
คดีนี้ถือเป็นบททดสอบสำคัญของรัฐบาลนายเศรษฐา ซึ่งเพิ่งเข้ารับตำแหน่งเมื่อเดือนสิงหาคม 2566 หากศาลวินิจฉัยในทางลบ อาจนำไปสู่ความไม่แน่นอนทางการเมือง และส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นของนักลงทุน โดยเฉพาะในภาวะที่เศรษฐกิจไทยกำลังฟื้นตัว
ทั้งนี้ ศาลรัฐธรรมนูญมีคำสั่งให้นายกรัฐมนตรีและนายพิชิตยื่นคำชี้แจงภายใน 15 วัน นับจากวันที่ได้รับสำเนาคำร้อง ซึ่งคาดว่าทั้งสองฝ่ายจะยื่นคำชี้แจงเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนวันนัดพิจารณาคดีในวันที่ 14 สิงหาคม 2567
